1. SKIP_MENU
  2. SKIP_CONTENT
  3. SKIP_FOOTER
  • آخرین بروزرسانی: یکشنبه 25 فوریه 2018. برابر با یکشنبه, 06 اسفند 1396

مشروطه نوین

بررسی تحلیلی سیاست‌های محمدرضا شاه فقید (2)

  در ایران تا قبل از به‌اصطلاح «انقلاب» اسلامی، نظام سلطنت مشروطه حاکم بود که درست به‌مانند انگلستان، رهبر یا رییس کشور یا پادشاه حامل هر سه نوع اقتدار باهم بود. اما به سبب ویژگی‌های نظام مشروطه، پادشاه از اقتدار عملی بیشتری برخوردار بود. ما در شماره قبل شرح دادیم که در نظام سلطنت مشروطه ایران، پادشاه به‌موجب قانون اساسی اختیاراتی را دارا بود که مثلاً پادشاه انگلستان برخوردار نیست. در تعریف اقتدار ذکر کردیم که «هر نظم اجتماعی، سنخ معین اقتدار مربوط به خود را بسط و توسعه می‌دهد». سنخ اقتدار مربوط به نظم اجتماعی در انگلستان به دلیل رسوخ عمیق و کهن‌سال لیبرالیسم اجتماعی- سیاسی و نظم اقتصادی مربوطه، لیبرال دموکراسی بوده است که امروز هنوز هم موجود می‌باشد. اما در ایران قرن‌ها است که نظم اجتماعی مبتنی بر پدر فرمایی (7) (پاتری مونیالیسم) است بافت اجتماعی ایران به دلایل اقتصادی و فرهنگی- سیاسی از نظام مزبور شکل پذیرفته و ضرورتاً «سنخ معین اقتدار» مربوط به خود را در همه‌جا از خانواده گرفته تا مدرسه و صنایع و دستگاه دولت بسط و توسعه داده و بالاخره در عالی‌ترین سطح به «پادشاه» رسیده است. نتیجه آنکه در تفکیک قوای سیاسی هم، نقش و اقتدار پادشاه بیش از آنکه دموکراتیک باشد، «پدرفرمایانه» است. نظام اجتماعی پدرفرمایی با به قدرت رسیدن «جمهوری اسلامی» هم کوچک‌ترین تغییری نکرده، بلکه تشدید هم شده و مصداق عینی آن در مرجعیت، اقتدار و قدرت بی‌چون‌وچرای «رهبر» جامعه اسلامی یا «ولی‌فقیه» کاملاً مشهود و عیان است که مبتنی بر سلسله‌مراتب و هرم قدرت فقها است که بالاخره در پایین‌ترین سطح خود به «طلبه» ختم می‌شود. در زندگی اجتماعی مردم نیز همین نظم حکم‌فرماست، ریش‌سفید محله، معتمدین بازار، کدخدای ده و بالاخره «پدر» در خانواده ایفاگر نقش مقتدر در سطوح خود هستند. برای هواداران «دموکراسی» نیز مثال عینی معروفی در تاریخ ایران وجود دارد، دکتر مصدق که با عناوین «زعیم ملت»، «پدر غمخوار» و غیره معرفی می‌شده، چهره او قبل از آنکه نشان دهند نظم دموکراتیک در جامعه باشد، نمایانگر « اقتدار فرهمندانه» بسیار متمرکزی بود که مورد مرجعیت ملت ایران قرار می‌گرفت، نه به‌عنوان نشانه‌ای از روند دموکراتیک بلکه «پدر و رهبر جامعه».

بیشتر بخوانید ...

بررسی تحلیلی سیاست‌های محمدرضا شاه فقید (1)

  در شماره قبل به بررسی نظام‌های سلطنتی در جهان و نظام سلطنت مشروطه در ایران پرداختیم که آن را «سلطنت مشروطه اقتداری» نامیدیم و رژیم شاه فقید را در این چارچوب شرح دادیم و نتیجه گرفتیم که رژیم مزبور، ازآنجاکه ناشی از نظام سیاسی سلطنت مشروطه بوده و از آن موجودیت یافته، نمی‌توانست دیکتاتوری باشد، زیرا از میان نظام‌های سلطنتی در جهان، تنها «سلطنت مطلقه» را به دلیل ناشی شدن از نظام ارزشی- اجتماعی آتوکراسی می‌توان نوعی دیکتاتوری هم قلمداد کرد و آنچه رژیم شاه فقید را مشخص می‌دارد آن است که وی بااقتدار مصلحانه سلطنت کرده است. به همین جهت ازلحاظ تحلیل علمی عنوان «سلطنت مشروطه اقتداری» را در زمان وی صحیح‌تر می‌دانیم. ازاین‌رو در این شماره و شماره‌های آینده به ویژگی‌های این نوع سلطنت می‌پردازیم و در این رهگذر تفاوت‌های «اقتدار» و «دیکتاتوری» را از دیدگاه علم سیاست تشریح می‌کنیم تا از خلط مبحث در نزد علاقه‌مندان به علوم سیاسی بخصوص هم‌وطنان اهل مطالعه جلوگیری گردد و بر آنان روشن شود که چرا نمی‌توان ادعای «دیکتاتور» بودن شاه فقید را به دلایل علمی و عملی صحیح دانست و چرا عنوان «اقتدار مصلحانه» را به رژیم او اطلاق می‌توان کرد؛ بنابراین، مطلب ذیل را به‌تدریج در این شماره و شماره‌های آینده توصیف می‌نماییم:

بیشتر بخوانید ...

ماهنامه مشروطه نوین ( ادامه )

  نوع دیگری از رژیم‌های دیکتاتوری که به‌ویژه در زمان ما متداول گشته است، استبدادهایی است که توسط یک رییس‌جمهور اِعمال می‌گردد. در این رژیم، ریاست جمهوری معمولاً توسط قوانین از حق حاکمیتی برخوردار است که هیچ ارگان دیگر دولتی به‌پای آن نمی‌رسد و حامل اساسی و انحصاری قدرت همانا ریاست جمهوری است. با محروم داشتن مخاطبین قدرت از مشارکت مؤثر در شکل‌گیری اراده دولتی توسط حقوق انتخاباتی عمداً محدودشده و یا تقلب و دست‌کاری انتخابات، رژیم ریاست جمهوری حق حاکمیت ملی را از مردم سلب کرده است و پایه‌های دیکتاتوری خود را استوار می‌سازد. رژیم‌های دیکتاتوری ریاست جمهوری غالباً در کشورهایی به چشم می‌خورند که تحت نفوذ استعمار بوده‌اند و رژیم‌های سُنتی خود را ازدست‌داده‌اند و ساخت اجتماعی آن‌ها غالباً نیمه فئودال و پارتیارکال است رژیم‌های نگودین دیم، ضیاءالحق از 1956 به بعد، سینگ مان ری در آسیا، قانون اساسی و ارگاس و دیگر کشورهای آمریکای لاتین (1937) در برزیل، قانون اساسی پرون در آرژانتین (1949) و یکسری کشورهای تازه استقلال‌یافته در آفریقا و غیره از این جمله هستند.

بیشتر بخوانید ...

رژیم دیکتاتوری «ولایت‌فقیه»

  «ولایت‌فقیه که بنیادگرایان اسلامی در ایران ما باب کرده‌اند، چه در تئوری و چه در عمل یک رژیم دیکتاتوری و استبدادی است و ازآنجاکه در این دیکتاتوری یک ایــدئولوژی رسمی و حاکــم یعنی ایدئولوژی حزب الهی» بر جامعه و دولت تسلط انحصاری دارد و قشر حاکم ملایان سعی دارد که دعوی فراگیر و تام این ایدئولوژی را بر کرسی بنشاند، دیکتاتوری ملایان ایران از نوع دیکتاتوری‌های تام روایانه و مذهبی است. گفتیم که این رژیم چه طبق تئوری و چه در عمل «دیکتاتوری» و نوعی ویژه از نظام اوتوکراسی است

بیشتر بخوانید ...

مشروطه نوین

  کنستیتوسیونالیسم- این نظام سیاسی که ما آن را «مشروطه» ترجمه می‌کنیم بر پایه ایده تقسیم قدرت قرار دارد. تقسیم قدرت هنگامی صورت گرفته است که چند حامل قدرت و یا چند ارگان دولتی در اعمال قدرت سیاسی و تبیین اراده دولتی مستقل از یکدیگر سهیم و شریک باشند. لذا وظایف و عملکردهای این حاملین قدرت تحت مراقبت و کنترل متقابل قرار دارد، زیرا هنگامی‌که قدرت سیاسی تقسیم‌شده باشد، ناگزیر اعمال آن نیز بین ارگان‌های متفاوت تحت کنترل قرار دارد. این‌یک حقیقت انکارناپذیر و تقریباً بدیهی است که وقتی دو نفر در یک تصمیم‌گیری شریک باشند، یکی نمی‌تواند عقیده خود را به‌تنهایی به کرسی بنشاند و با تقسیم و کنترل قدرت سیاسی است که ارزش مرکزی و بنیادی در نظام سیاسی مشروطه یعنی آزادی جلوه می‌کند و توانایی عرض‌اندام را می‌یابد و اِلا در چهارچوب یک جامعه دولتی که تمام قدرت سیاسی در یکدست متمرکز بوده و نتیجتاً، اعمال آن بدون مراقبت متقابل باشد، محلی برای بروز واقعی آزادی باقی و بجا نمی‌ماند.

بیشتر بخوانید ...

برگه درخواست عضویت
ایمیل دبیرخانه حزب
این آدرس ایمیل توسط spambots حفاظت می شود. برای دیدن شما نیاز به جاوا اسکریپت دارید

با ما همراه باشید

آخرین مقالات درج شده جدید

مشروطه ایرانی و گفتمان ملی…

22 بهمن و خیزش مردم ایران…

تلاش بیهوده حجاریان…

هفدهم ماه دی، روز زن در ایران…

بیانیه جبهه ایران‌گرایان در پشتیبانی از تظاهرات گسترده مردم در ایران…

مقالات دگراندیشان جدید

مشکل، مردم ایران نیستند؛ رژیم جانی‌شان است…

قیام ملی نقاب (نجات قیام ایران بزرگ)…

آیت‌الله مایک؛ آمریکاییِ مسلمان‌شده‌، رئیس جدید میز ایران سازمان سیا…

ایران را چرا باید دوست داشت؟…

در باغ وحش آخوندها!…

مقالات هم‌اندیشان جدید

بحثی در مقوله رفراندوم درخواستی و بیانیه پانزده اصلاح‌طلب پشیمان…

آیا هدف روسیه تبدیل ایران به یک «حکومت اقماری» است؟…

مارتین لوتر: مردی که به قرون‌وسطی فرمان ایست داد…

تشدید «جنگ سرد» در مناسبات آمریکا و ایران…

جشن مهرگان، تجدید پیمان با مهر و روشنایی…